• Image

Tâm sự của người học nói tiếng Anh từ con số 0 (Kỳ 1): Khó khăn quá trình học và sửa phát âm

LTS: Việc một thầy giáo nước ngoài bắt lỗi phát âm của các cô giáo dạy Tiếng Anh khiến dư luận xôn xao. Bởi từ lâu, việc dạy và học tiếng Anh trong nhà trường hay các trung tâm bên ngoài vẫn chịu nhiều điều tiếng.
Chúng tôi xin gửi tới quý độc giả bài viết về hành trình học tiếng Anh của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Huyền. Nguyễn Thị Thu Huyền hiện đang nghiên cứu tại tại University of California, Santa Barbara, ngành học: Sinh học phân tử, tế bào và phát triển (Molecular, Cellular and Developmental Biology).
Bài viết chia sẻ kinh nghiệm, quan điểm và văn phong riêng của tác giả.
Trước khi sang Mỹ
Mình vốn là người không có năng khiếu ngoại ngữ, thẩm âm cũng mình cũng kém, tai lại hơi bị lãng nên mình học tiếng Anh khá là chật vật.
Khi bắt đầu học tiếng Anh hồi cấp 2, mình “được” học hai cô giáo siêu đanh đá, thường xuyên nhiếc móc học sinh, không đi học thêm nhà cô hay bố mẹ không quen biết thì bị ghét và trù dập tơi tả. Ngoài chuyên môn, phương pháp sư phạm của cô thực sự làm mình sợ và ghét học tiếng Anh kinh khủng. Chưa môn nào làm mình thấy bất lực và nhiều điểm kém như môn này. Ngồi trong giờ tiếng Anh, mình lúc nào cũng trong trạng thái căng thẳng, lo sợ, sợ bị gọi lên bảng, sợ bị chửi ngay trước lớp.
Một lần, cô đang giảng về từ “during” và viết lên bảng nghĩa của từ “during” là “trong, trong suốt” và không giải thích gì thêm. Rồi cô gọi mình lên dịch một câu đại thể là: tôi đã ở chỗ ABC during mùa hè. Trong đầu mình thì đang nghĩ đến“trong, trong suốt” ở đây có nghĩa là chỉ sự “trong suốt” của nước, pha lê, thuỷ tinh. Nên khi bị gọi đứng lên dịch thì mình thấy từ “during” hiểu theo ý của mình chả ăn nhập gì với toàn bộ câu cả. Mình đứng nhìn và suy nghĩ được 5-10 giây thì cô bảo: “Bạn Huyền không học bài, tôi ghi tên vào Sổ đầu bài”.
Mình còn chưa kịp hiểu chuyện gì đang xảy ra. Đây cũng không phải kiểm tra miệng mà tự dưng bị ghi vào sổ là mình không học bài. Đó là khoảng những năm 1998-2000, mình thì ở tỉnh lẻ, phong trào học tiếng Anh cũng không rầm rộ, cả tỉnh không có đến một trung tâm ngoại ngữ, và cũng chả bao giờ nhìn thấy ông Tây, bà Tây nào, chứ đừng nói đến việc có thầy cô người nước ngoài. Việc học tiếng Anh đối với mình là cực hình và mang tính đối phó. Cộng thêm với việc chỉ học ngữ pháp, không bao giờ được nghe băng đài hay tập nói, cứ thế, trình độ tiếng Anh của mình cứ ở mức “How are you?” and “I’m fine, thank you. And you?” cho đến khi vào đại học.
Tâm sự của người học nói tiếng Anh từ con số 0 (Kỳ 1): Khó khăn quá trình học và sửa phát âm

Sau khi vào đại học, mình vẫn không nói được bất kì câu tiếng Anh nào cho đến khi mình đi học giáo viên người bản ngữ. Khi học với giáo viên người bản ngữ, mình buộc phải nói tiếng Anh với họ, còn khi học thầy cô người Việt, để cho nhanh nhẹn, lúc nào không nghĩ được tiếng Anh thì mình bắn ngay tiếng Việt. Ngoài ra, các thầy cô người nước ngoài dạy mình cực kì kiên nhẫn. Họ luôn động viên mình, luôn chờ mình ê a đến hết câu. Họ rất hài hước, tạo không khí lớp học luôn vui vẻ, thoải mái và không bao giờ mắng mỏ hay nói thẳng vào mặt mình là mình dốt quá thể, “dốt thế ai mà dạy được”. Mình cảm thấy thích học tiếng Anh hơn bao giờ hết. Lúc nào mình cũng mong đến lớp học tiếng Anh.
Đầu tiên, mình học một thầy người Mỹ gốc Việt, cực kì nhiệt tình, có trách nhiệm và rất khó tính. Sau khi tan lớp, thầy cùng sinh viên ra quán nước ngồi nói chuyện để tạo môi trường nói tiếng Anh tự nhiên cho sinh viên. Gần hai tiếng dạy trong lớp, nói khản cả cổ rồi mà thầy còn ngồi lại thêm mấy tiếng để giúp sinh viên luyện nói, chưa kể các hoạt động ngoại khoá cuối tuần. Sự nhiệt tình của thầy làm mình muốn học tiếng Anh nghiêm túc hơn. Thầy cũng rất nghiêm khắc, không cho phép ai nói tiếng Việt trong lớp và không bao giờ nói tiếng Việt với sinh viên mặc dù thầy biết nói tiếng Việt.
Đến tận bây giờ mình cũng chưa bao giờ nói tiếng Việt với thầy. Thầy cũng là người đầu tiên giúp mình chỉnh sửa lỗi phát âm cơ bản hay gặp của người Việt, giúp mình nhận ra những âm mình nói sai và phân biệt được rất nhiều âm không có trong tiếng Việt (như “jail” and “yale”). Mình tự tin nói tiếng Anh hơn hẳn khi được học thầy, và có thể ngồi “chém gió” dài hơn bằng tiếng Anh. Với mình, đây là thầy dạy tiếng Anh có ảnh hưởng lớn nhất, làm mình thực sự thích học tiếng Anh hơn hẳn.
Sau đó mình đi học một thầy là tiến sĩ ngôn ngữ học người Việt. Thầy dạy siêu hay và cách dạy của thầy rất khác với tất cả lớp tiếng Anh mình đã được học. Thầy không dạy phát âm bằng cách nói hay phát âm một từ rồi kêu cả lớp nhắc lại theo thầy. Thầy luôn tìm các câu nói trong các bộ phim hay chương trình truyền hình thực tế của Mỹ và chỉ cho mình thấy cách người bản ngữ nói thế nào khi họ muốn diễn đạt một ý nào đó. Họ hay dùng những câu thành ngữ hay tiếng lóng nào, ngữ điệu và cách nhấn giọng của họ làm thay đổi ý nghĩa của câu ra sao. Các tình huống thầy đưa ra rất hài hước, kịch tính, hấp dẫn... Mình không thể kể hết ra được những gì hay ho thầy dạy, nhưng tóm lại là siêu hay. Nhờ thầy mà mình nghe được các chương trình truyền hình thực tế của Mỹ, rồi nghiện xem luôn. Mình nghĩ, Bộ Giáo dục nên mời thầy viết giáo trình hướng dẫn giáo viên người Việt cách dạy phát âm và kĩ năng nói cho học sinh Việt Nam.
Kết thúc đại học, đi tham gia khóa học ngắn hạn 4 tháng ở Hàn Quốc, mình vẫn rất tự tin về tiếng Anh của mình (do các bạn Hàn nói tiếng Anh cũng tương đối tệ nên mình không biết mình là ai).
Ở Mỹ
Hai tuần đầu sang Mỹ, mình sốc và đơ toàn tập. Mình chỉ nghe hiểu lờ mờ được khoảng 50%. Mình ở trong nhà 2 tuần liền, không bước ra khỏi cửa nửa bước. Không còn chút tự tin vào bản thân.
Đến đây mình mới thực sự thấy tầm quan trọng của việc phát âm cho đúng. Tất nhiên, trong ngữ cảnh cụ thể, nhiều người có thể đoán được ý mình muốn nói gì. Nhưng có những âm khác nhau rất ít, mình nói không chuẩn, thì người bản xứ họ không hiểu, tương tự như dấu trong tiếng Việt: dưa, dứa hay dừa; ma, má, mà, mã, mả hay mạ…
Bắt đầu từ cái tên. Mình giới thiệu mình là Hayley /Hây-ly/ (ở đây mình viết phiên âm bằng tiếng Việt cho dễ hiểu), nhưng rồi ai cũng nghe thành /Hai-ly/, đến chục người đều nghe thành /Hai-ly/ thì mình biết là mình nói sai rồi. Rồi hỏi chúng nó lại là tao phải nói thế nào thì mới đúng? Chúng nó phát âm lại cho nghe, xong mình vẫn gân cổ cãi: tao phát âm đúng như thế còn gì?!! Rồi lại phải hỏi lại là thế vừa nãy tao nói sai thế nào? Thỉnh thoảng thì ngộ ra được, thỉnh thoảng thì vẫn “tai trâu”, chả thấy khác nhau chỗ nào.
Mình nhờ tất cả các bạn làm trong cùng phòng thí nghiệm là cứ khi nào mình sai thì nói cho mình biết, để mình sửa, từ những từ cực kì đơn giản mà mình không biết mình phát âm sai như:
               Highest: trước đó mình toàn đọc có âm ‘g’ ở giữa.    
               Sound: cần phát âm cả ‘n’     
               Glycogen: /ˈɡlʌɪkədʒ(ə)n/ chứ không phải /ˈglikədʒ(ə)n/
Có một số ít từ mình sửa được ngay, tuy nhiên cũng có một số từ được học từ cấp 2, cấp 3 thì đến bây giờ vẫn nói sai, đặc biệtlà lúc không chú ý.
Khi vào kì học đầu tiên, trường kiểm tra trình độ tiếng Anh của sinh viên Quốc tế để đánh giá xem sinh viên đó có đủ khả năng tiếng Anh để làm trợ giảng không, nếu không qua thì phải đi học thêm một lớp tiếng Anh. Mình qua kì thi đó, nhưng vẫn xin đến lớp học.
Đến lớp tiếng Anh đó, mình phải gọi là “harass” cô giáo sư luôn. Cô gọi mình là “Queen of questions”. Được cái với tinh thần của một người tập làm khoa học, mình rất hay thắc mắc, đã thế lại còn trơ mặt, thắc mắc gì là hỏi ngay, không bao giờ quan tâm là người khác đánh giá mình là ngu quá, hỏi rõ lắm. Học là học cho mình mà, không hỏi thì mình cứ dốt mãi thôi.
Tâm sự của người học nói tiếng Anh từ con số 0 (Kỳ 1): Khó khăn quá trình học và sửa phát âm

Nhiều hôm bức xúc về trình độ tiếng Anh của mình, mình hỏi cô là: “Cô ơi, em thì già rồi, não em chai rồi, giờ em cố mãi mà một số âm em vẫn không phân biệt được: accent, intonation (ngữ điệu) và stress (trọng âm) của em vẫn không cải thiện được. Cô có biết cách nào biến não em linh hoạt lại như não trẻ con để em có thể nói được tiếng Anh như người bản ngữ không ạ?”
Cô trả lời: “Nếu sinh viên quốc tế nào mà trình độ tiếng Anh cũng như em thì cô mất việc”. Cô nói thế để an ủi mình thôi, và hơn nữa cô dạy tiếng Anh cho sinh viên quốc tế nhiều rồi. Cô cũng hiểu được accent của sinh viên quốc tế hơn những người bản ngữ bình thường khác, và cô luôn thông cảm cho sinh viên Quốc tế và mặc định rằng sinh viên Quốc tế thì tiếng Anh kém là chuyện đương nhiên, không cần bàn.
Rồi cô cho từng người trong lớp lên giảng thử và ghi âm lại. Nghe cái giọng của chính mình xong mình thấy buồn nôn quá. Trước đây mỗi lần nghe các bạn Trung Quốc trong lớp nói tiếng Anh là mình lại ngồi dè bỉu accent của các bạn ấy, và mình nghĩ mình không mắc những lỗi đó. Nhưng chao ôi, có nhiều âm mình nghĩ mình đã bật ra đã đủ mạnh, nhưng mà không hề thế. Túm lại là, nên ghi âm lại giọng nói của mình để chỉnh lại phát âm cho chính xác.
Vào lớp học, mình nói chuyện với từng bạn trong lớp thì tương đối ổn. Nhưng mà khi hai đứa Mỹ quay sang nói chuyện với nhau thì mình gần như bị điếc.Tất nhiên phần lớn là do mình không biết về chủ đề chúng nó đang nói, chúng nó có thể nói về những thứ mình chưa biết đếnbao giờ, nhưng một phần mình nghe không hiểu là vì chúng nó nói nhanh, và do mình phát âm sai nên cũng không nhận ra là chúng nó đang nói đến cái đó.
Thỉnh thoảng ở chỗ đông người hay party ồn ào, tai mình nghe không rõ thì mình càng không nghe được chúng nó nói gì. Nhiều khi, chắc do mặt mình đơ ra, chúng nó thấy nói chuyện chán quá, nên tìm kế chuồn. Ví dụ như: “Tao ra lấy thêm đồ ăn đây”;“Tao phải ra nói chuyện với bạn trai tao một lát”… Có đứa thoải mái thì nó còn thông cảm. Còn lại thì quên đi, nó đi chơi với mấy đứa khác vui hơn, chứ nói chuyện với mình thấy ngu người. Mấy năm liền mình lại là đứa sinh viên Quốc tế duy nhất ở trong khoa nữa, nên càng tủi thân.
Trời lại khéo chiều người. Mình rơi vào một phòng thí nghiệm mà không có nhiều kinh phí, ông giáo lại “siêu keo kiệt”, nên phải làm teaching asisstant (trợ giảng) quanh năm suốt tháng. Mấy kì đầu tiên trợ giảng, khi hỏi sinh viên có hiểu mình nói gì không thì đứa nào cũng gật gật, rồi bảo em hiểu chị ạ, chị nói tiếng Anh rất tốt, nhưng cuối kì kiểu gì vẫn có một vài sinh viên ca thán là accent của mình hơi khó nghe. Đặc biệt những sinh viên năm thứ nhất, ít hoặc chưa tiếp xúc với những người mà tiếng Anh không phải tiếng mẹ đẻ.
Mỗi lần nhận được những bình luận về tiếng Anh là mình lại buồn, thấy thất vọng về bản thân vô cùng. Thế đấy, nếu nói tiếng Anh giao tiếp đơn giản, bạn bè, thầy cô có thể đoán được mình muốn nói gì. Nhưng bây giờ phải dùng tiếng Anh để giảng giải kiến thức khoa học cho những sinh viên chưa biết gì về lĩnh vực đó thì mức độ rõ ràng của mình giảm xuống rõ rệt. Sinh viên vừa phải cố hiểu kiến thức, vừa cố suy luận ra mình đang nói từ gì.
 Nhưng mình không muốn sinh viên mình thiệt thòi như thế. Mình cố gắng nói to, chậm hơn, dùng bảng nhiều hơn, để nếu chúng nó không nghe kịp thì còn biết đường mà ghi vào vở. Mình nói là: nếu các em không hiểu thì hỏi lại ngay nhé, chứ nhiều khi chị không biết là mình nói có rõ ràng, dễ hiểu hay không đâu; chị dạy các em Sinh học, các em dạy lại chị tiếng Anh nhé,… Thỉnh thoảng, nhìn mặt cả lớp hơi đơ đơ là mình biết ngay mình nói tầm bậy rồi.
Sau này, phải dạy nhiều quá, lúc mệt thì mình kệ, ngại mở miệng to ra, lưỡi chả thèm uốn cong lên để nói cho chuẩn. Và cứ mỗi lần dễ dãi như thế, mình lại thấy có lỗi với sinh viên. Lúc nào các thói quen cũ cũng sẵn sàng trở lại.
Mặc dù ở Mỹ đã vài năm, mình vẫn không phân biệt được cái long /i:/ và short /i/ (âm i dài và i ngắn), nên “live” và “leave” đối với mình là như nhau. Mọi người bảo, long /i/ thì nói dài hơn, nhưng mà dài thế nào là đủ, và phát âm /i/ trong bao nhiêu giây thì được coi là ngắn. Cách đây vài tháng mình đến hỏi một em 6 tuổi, sinh ra ở Mỹ, bố mẹ là người Việt, ở nhà toàn bắt nói tiếng Việt: “Con dạy cô phân biệt “live” với “leave” được không?” Nó nói một câu rồi mình nhắc lại, đến khi nó gật đầu bảo ok thì thôi. Chắc phải đến vài chục lần mình mới ngộ ra làm thế nào để nói từ “live” cho khác từ “leave”. Được cái mình cũng hay nịnh trẻ con nên con bé cũng rất nhẫn nại sửa cho mình.
Năm ngoái, nhân dịp 20-11 mình có đi thăm lại thầy người gốc Việt kể trên, thầy nói tiếng Anh của mình tốt hơn rất nhiều, nhưng anh thầy vẫn phải chỉnh cho mình mấy từ nói sai. Mình nói với thầy là, có một số từ em vẫn không nói trơn tru được thầy ạ, ví dụ như atherosclerosis (/ˌaθərəʊˈsklerəʊsɪs/).Nói xong hầy hỏi ai dạy mày nói thế, giở từ điển tra ra xem nào. Mình google thì thấy mình nói đúng.
Thầy lại bảo: Mày học tiếng Anh bao lâu rồi mà không biết là phải tra ở nguồn nào đáng tin cậy hơn Google à? Tra từ điển Merriam-Wester thì là: /ˌaθərəʊskləˈrəʊsɪs/. Mình vẫn cãi thầy là Google hay Merriam-Webster giống hệt nhau mà, có khác gì đâu. Lại bị ăn chửi tiếp vì tội không biết cách đọc International Phonetic Alphabet.
Sau đó thầy nói lại từ đó thì mình mới nhận ra là mình nhấn sai chỗ và /sklə/ chứ không phải /skle/. Một chi tiết rất nhỏ nhưng từ khi phát âm đúng, mình nói từ atherosclerosis trôi chảy hơn hẳn, không thấy quéo lưỡi nữa. (Hiện tại thì phát âm của từ này trên Google đã được chỉnh sửa lại, không còn cách phát âm sai nữa.)
Tâm sự của người học nói tiếng Anh từ con số 0 (Kỳ 1): Khó khăn quá trình học và sửa phát âm

Đến thời điểm này những cố gắng cũng mang lại kết quả tương đối. Bằng chứng là mặc dù hiện giờ mình nói tiếng Anh nhanh hơn ngày xưa, nhưng mình để ý khi nói chuyện với người lạ, người ta ít phải hỏi lại mình hơn.
Mình vẫn phải chiến đấu để cố gắng loại bỏ những thói quen phát âm sai hàng ngày, cứ không tập một thời gian là đâu lại đóng đấy và vẫn không biết bao giờ mới kết thúc công cuộc này.
Chú thích: Hồi nhỏ đúng là mình rất không thích các cô giáo dạy tiếng Anh của mình. Nhưng hiện tại, khi mình đã chín chắn hơn thì mình lại thấy thông cảm với các cô vì các thầy cô cũng là sản phẩm của nền giáo dục Việt Nam ở thế hệ của họ.
Các cô cũng không có điều kiện học như bây giờ. Họ đã cố gắng để dạy dỗ học trò trong khả năng của mình. Mình kể chuyện ra đây không phải để trách móc gì các thầy cô, mình chỉ muốn nhấn mạnh sự ảnh hưởng của cách giáo viên đối xử với học sinh. Điều thứ hai mình muốn nói là khi học nói tiếng Anh, đã học sai từ đầu thì rất khó sửa lại.
Tình đầu khó phai mà!
 
 
 
Nguyễn Thị Thu Huyền
/
Tin nhanh Online

BÌNH LUẬN BÀI VIẾT

Lên trên