• Image

Đội tuyển Toán quốc tế 2017: Toán không chỉ là những bài tập mà còn là 'cuộc đời'

Khó khăn, đôi khi, lại không xấu. Khó khăn có thể rèn luyện ý chí của người ta thành “sắt đá”, như cách mô tả chính mình của Dũng, cậu học sinh chuyên Lam Sơn - Thanh Hóa, người đạt điểm số cao nhất trong kỳ thi chọn đội tuyển hồi tháng 4 vừa qua.
Đội tuyển Toán quốc tế 2017: Toán không chỉ là những bài tập mà còn là 'cuộc đời'

Đội tuyển Toán Quốc tế 2017 (Ảnh: Trần Nam Dũng)
Sau IMO là cuộc lựa chọn kinh điển giữa Toán ứng dụng - Toán lý thuyết
Đội tuyển Olympic Toán học Quốc tế (International Mathematical Olympiad - IMO) của Việt Nam năm nay gồm sáu học sinh: Lê Quang Dũng (THPT chuyên Lam Sơn, Thanh Hoá); Phạm Nam Khánh (THPT chuyên Hà Nội Amsterdam, Hà Nội); Nguyễn Cảnh Hoàng (THPT chuyên Phan Bội Châu, Nghệ An); Phan Nhật Duy (THPT chuyên Hà Tĩnh, Hà Tĩnh); Hoàng Hữu Quốc Huy (THPT chuyên Lê Quý Đôn, Bà Rịa - Vũng Tàu) và Đỗ Văn Quyết (THPT chuyên Vĩnh Phúc, Vĩnh Phúc).
Trong những ngày tháng 6 nắng đổ lửa xen lẫn mưa trắng trời ở Hà Nội, sáu thành viên của đội tuyển IMO như ở ẩn trong một chốn riêng. Đó là ký túc xá trường chuyên Hà Nội Amsterdam. Đều là dân chuyên Toán với nhau, lại đều xuất sắc và thường xuyên cùng góp mặt trong các kỳ thi lớn, họ đã là bạn, là đối thủ, trước khi trở thành đồng đội trong IMO.
Tại đây, họ trải qua lịch ôn luyện căng thẳng trải dài từ thứ Hai đến sáng thứ Bảy hàng tuần. Cuối tuần, Khánh, thành viên duy nhất người Hà Nội và cũng nhỏ tuổi nhất nhóm, ra ngoài gặp gỡ bạn bè hoặc về nhà. Còn Dũng (Thanh Hóa) và Quyết (Vĩnh Phúc) tranh thủ bắt xe về thăm gia đình. Vậy nên cuộc gặp với tôi vào chiều muộn thứ Bảy khiến khoảng thời gian của họ thêm thu hẹp. Còn lại Hoàng (Nghệ An, được bầu làm lớp trưởng), Duy (Hà Tĩnh) và Huy (Bà Rịa - Vũng Tàu) xa quê nên ở lại trường.
Trong cuộc gặp, tôi hỏi ở Hà Nội mùa hè có nhiều sự kiện văn hóa giáo dục hay, nhóm có tranh thủ tham gia không. Duy lắc đầu, nói: “Bọn em ít khi ra ngoài lắm chị”. Riêng Dũng còn dừng dùng Facebook từ tháng 5 để tập trung ôn luyện. Còn với Huy, học sinh đầu tiên của Vũng Tàu góp mặt trong đội tuyển sau nhiều năm, IMO là mục tiêu tối thượng trong tương lai gần.
“Sau khi em được vào đội tuyển, tự dưng cũng trở nên nổi tiếng với bạn bè. Nhưng với em, điều đó không quan trọng. Quan trọng với em là suy nghĩ của bản thân em” - Huy thẳng thắn nói. Cậu thừa nhận chưa tính chuyện đi đường dài với Toán học, song trước mắt kỳ thi IMO là ưu tiên lớn nhất của bản thân.
Các thành viên còn lại có suy tính lâu dài hơn. Như Duy, Quyết và Dũng định vào Đại học Khoa học Tự nhiên, còn Hoàng định vào Đại học Bách khoa để trải nghiệm một năm làm sinh viên ở Việt Nam trước khi chọn được ngành để đi du học liên quan đến Toán; còn riêng Khánh lại định đi du học ngay sau khi tốt nghiệp. Băn khoăn lớn nhất của các cậu là chọn Toán ứng dụng hay Toán lý thuyết, hai hướng mà các cậu chưa tìm hiểu đủ kỹ để đưa ra quyết định.
Nghe đến đây, tôi nhìn vào mắt các bạn trẻ. Họ không biết rằng họ vừa động đến một chủ đề nảy lửa bậc nhất trong ngành Toán ở Việt Nam những năm gần đây, với sự tham gia thảo luận của các nhà toán học hàng đầu như Ngô Bảo Châu, Vũ Hà Văn, Nguyễn Tiến Dũng… Sự lựa chọn giữa Toán ứng dụng và Toán lý thuyết luôn là chủ đề tranh cãi giữa nội bộ giới Toán học, lẫn giữa giới Toán học và các giới khác trong xã hội.
Thậm chí, có giai đoạn được ví von là trường phái “Toán học vị Toán học” hay “Toán học vị nhân sinh”, tương tự một cuộc tranh cãi lừng danh trong văn chương.
Chỉ một hai năm nữa thôi, khi tìm hiểu sâu hơn về đời sống Toán học, thì Quyết, Dũng, Hoàng, Khánh, Duy và Huy đều sẽ đưa ra được lựa chọn của mình. Điều hay nhất là các cậu đã nghĩ đến, và có chút băn khoăn về lựa chọn đó. Băn khoăn, đôi lúc là động lực lớn nhất dẫn người ta bước vào khoa học.
Vẻ đẹp của Toán: Khi đích đến không quan trọng bằng con đường
Ngày 22/6, khi bạn bè rầm rộ tham dự kỳ thi THPT quốc gia, đội tuyển IMO vẫn đang ôn luyện trong lớp học 6 người ở trường Ams. Họ đã có suất vào thẳng đại học, nhưng đang đối mặt với một thử thách lớn hơn: Năm ngoái, Việt Nam lần đầu ra khỏi top 10 IMO, đứng thứ 11 - thành thích thấp nhất trong vòng 5 năm qua, trong khi được dự báo là đứng thứ 5. Áp lực đặt lên đội tuyển năm nay là có thật.
Đều khá thân thiết nên sáu thành viên không ngừng đùa nghịch với nhau khi trả lời phỏng vấn. Khi Quyết tâm sự Toán là “chỗ dựa tinh thần duy nhất của em”, các thành viên khác châm chọc cậu. Nhưng dường như đó là cách làm dịu không khí bởi họ đã quá hiểu nhau.
“Em đặt mục tiêu vào đội tuyển thi Toán quốc tế từ năm lớp 11” - Quyết kể - “Thất bại trong kỳ thi chọn năm ngoái khiến bầu trời như sụp đổ. Từ đó, em quyết tâm thay đổi, giao tiếp nhiều hơn và đi chơi với bạn bè nhiều hơn. Năm nay, em tiếp tục thử sức với kỳ thi và vượt qua”.
Còn với Khánh, người có dáng vẻ tự tin nhất trong nhóm, Toán không có khái niệm “khó”. “Khi mình yêu thích thì sẽ không thấy khó, mọi bài toán đều là thử thách mình hào hứng muốn vượt qua”. Khánh học Ams, ngôi trường thường gắn với những từ “giỏi giang, năng động, khác biệt”, nhưng cậu rất tỉnh táo. Cậu nói: “Trường là hỗn hợp của rất nhiều kiểu người nên không thể nói ai cũng năng động mà còn có những màu sắc khác”.
“Việc vào đội tuyển IMO có thể là khác thường trong mắt nhiều người, nhưng với em, một đứa yêu thích và tham dự nhiều kỳ thi Toán, điều đó lại bình thường”.
Khác với bạn bè coi Toán là một môn học như bao môn khác, những học sinh giỏi Toán phần nào đã cảm nhận được vẻ đẹp của môn học này. Nhờ đọc tạp chí Pi, Khánh nhận ra Toán học có lịch sử hấp dẫn, có những kinh nghiệm ứng dụng vào thực tế rất gần gũi, dễ hiểu.
Có cùng ý kiến, Hoàng nhận xét: “Thời nhỏ em đọc tạp chí Toán tuổi thơ với việc giải bài tập Toán là chính, lớn lên em đọc tạp chí Pi, mới nhận ra rằng Toán không chỉ là những bài tập. Toán còn có các câu chuyện”. Tạp chí Pi mở ra một không gian rộng lớn hơn, trong đó Toán có đời sống và vận động không ngừng, thay vì những bài giải nằm yên trên giấy.
Nhờ niềm say mê sẵn có, các thành viên đã có cơ hội gặp nhau từ trước khi tham gia các khóa học Toán vào mùa đông và mùa hè của Viện Toán cao cấp. Không chỉ là bạn học, họ trở thành “những người cùng chí hướng” - mối quan hệ mà càng lớn lên người ta càng thấy quý giá. Với Duy, việc theo học Viện Toán còn cho cậu cơ hội gặp gỡ Giáo sư Hà Huy Khoái, một người thầy lớn đã truyền cho cậu cảm hứng để thêm yêu Toán.
Còn Dũng, thành viên chững chạc nhất nhóm, nhận ra rằng Toán chứa đựng sự khái quát và trừu tượng vượt lên ngoài khuôn khổ những bài giải, tương đồng với những quy luật của cuộc sống, dù cậu chưa suy nghĩ sâu về mối liên hệ giữa Toán học và Triết học. “Đứng trước một bài Toán, việc quan trọng nhất không phải là tìm ra kết quả, mà là trải nghiệm trên con đường đi từ điểm đầu tiên đến điểm kết thúc” -cậu chia sẻ.
Có lẽ, các chàng trai IMO đang trên đường tìm kiếm và nắm bắt được vẻ đẹp của Toán học, giống như lời của người thầy Quách Văn Giang mà họ ghi nhớ: “Đích đến không quan trọng bằng con đường”.
Kỳ thi IMO 2017 là lần thi thứ 58, quy tụ hơn 1.000 học sinh giỏi Toán từ hơn 100 quốc gia trên thế giới.
Năm ngoái, Việt Nam đạt thứ 11 trên tổng số 109 quốc gia dự thi. Dù không phải thứ hạng thấp song đây là lần đầu tiên sau 5 năm, Việt Nam không có mặt trong Top 10.
“Hy vọng các em hiểu được tình yêu Toán học và Khoa học mới là quan trong, còn IMO là niềm vui, kỷ niệm đẹp của tuổi học trò” - GS Hà Huy Khoái, Tổng biên tập Tạp chí Pi.
“Đứng trước một bài Toán, việc quan trọng nhất không phải là tìm ra kết quả, mà là trải nghiệm trên con đường đi từ điểm đầu tiên đến điểm kết thúc” - Lê Quang Dũng, thành viên đội tuyển IMO 2017.
Mi Ly
/
Theo Tạp chí Pi

BÌNH LUẬN BÀI VIẾT

Lên trên